Sanktuarium Matki Bożej Tęskniącej w Powsinie

Początki parafii w Powsinie sięgają 1398 roku. Wówczas wdowa po kasztelanie czerskim Andrzeju Ciołku Elżbieta za radą synów - Wiganda, Andrzeja, Stanisława i Klemensa - ufundowała drewniany kościół pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła i św. Elżbiety Węgierskiej.

Pomnik rycerza Wiganda autorstwa Jerzego Sikorskiego stojący przed kościołem:

W 1410 roku Powsin odłączono od parafii wilanowskiej, ze względu na duże oddalenie wsi od kościoła. Tym samym powstała parafia w Powsinie. Drewniany kościół uległ zniszczeniu najprawdopodobniej podczas potopu szwedzkiego. Na jego miejscu powstała kolejna drewniana świątynia, którą zastąpiono murowaną w 1725 roku. 

Fundatorką nowego kościoła była Elżbieta z Lubomirskich Sieniawska, a projektantem Józef Fontana. Świątynia posiadała jedną nawę i była o wiele krótsza od współczesnej. W 1889 roku na polecenie Aleksandry Potockiej kościół rozbudowano o nawy boczne, dwie wieże i kruchtę. 

W 1921 roku świątynie ponownie przebudowano. Inicjatorem tegoż przedsięwzięcia był ówczesny proboszcz, ks. Teofil Mierzejewski. Rozebrano wtedy dwie wieże i zbudowano wolno stojącą dzwonnicę.

Drewniana figurka na dzwonnicy:

W ołtarzu głównym znajduje się rzekomo cudowny obraz Matki Bożej Tęskniącej (Powsińskiej). Autor dzieła jest nieznany, a powstało ono najprawdopodobniej w I poł. XVII wieku. Obraz przedstawia Maryję składającą ręce na piersi w geście modlitwy, z twarzą zwróconą ku górze. Nie wiadomo od kiedy obraz znajduje się w Powsinie, ale już w 1675 roku był wzmiankowany w dokumentach jako cudowny. Szczególnym kultem obraz był otoczony podczas II wojny światowej. Wierzono wówczas, że przyniesie on Polsce ocalenie i odrodzenie.

Obraz Matki Bożej Tęskniącej jest naprawdę ładny, ale mnie urzekł inny - niepozorny, zawieszony nieco na uboczu i mniejszy. Katolicy widzą tam pewnie obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, a ja oczywiście Ikonę Matki Bożej "Cierpiąca" :) Typ ikonograficzny Hodigitria - najstarszy i bardzo często spotykany typ ikon przedstawiających Matkę Boską z Dzieciątkiem. Po lewej stronie znajduje się archanioł Michał, a po prawej Gabriel.

Jako ciekawostkę dodam, że w latach 1803-1815 proboszczem parafii w Powsinie był Jan Paweł Woronicz - późniejszy biskup krakowski i arcybiskup warszawski oraz Prymas Królestwa Polskiego.

Mauzoleum Potockich

Mauzoleum Potockich w Wilanowie powstało w latach 1834-36 na zlecenie Aleksandra Potockiego. Jest to symboliczny grób Stanisława Kostki Potockiego i jego żony Aleksandry z Lubomirskich Potockiej. Projekt Henryka Marconiego z 1834 roku został zrealizowany w ciągu dwóch lat przez Jakuba Tatarkiewicza i Konstantego Hegla. 

Mauzoleum zostało wykonane z piaskowca szydłowieckiego. Grobowiec zbudowano wzorując się na nagrobku króla Kazimierza Wielkiego z katedry na Wawelu. W rogach neogotyckiego baldachimu znajdują się cztery lwy z przedstawieniami herbów rodowych Potockich (Pilawa) i Lubomirskich (Drużyna). Skrzynię sarkofagu zdobi 16 arkad, są na nim przedstawione postacie małżonków, a po bokach umieszczono płaskorzeźby przedstawiające personifikacje cnót i zainteresowań Stanisława Kostki Potockiego.

Na cokole znajdują się tablice z inskrypcjami poświęconymi Stanisławowi (od strony zachodniej) i Aleksandrze (od strony wschodniej).

Cmentarz Powstańców Warszawy w Powsinie

Zostajemy w Powsinie, gdzie znajduje się pierwszy cmentarz powstańców w Warszawie, utworzony tuż po wycofaniu się Niemców. Cmentarz jest malutki, zajmuje zaledwie 0,27 hektara. Powstańcy tu pochowani walczyli w okolicach Lasu Kabackiego, w Lasach Chojnowskich i grupie ppłk. Sokołowskiego. Spoczywają w dwóch zbiorowych mogiłach. 

Od 27 lutego 1996 r. cmentarz znajduje się w rejestrze zabytków.

Daleko z betonu świat

Chociaż Powsin jest częścią Warszawy już od 1951 roku, ja ciągle odnoszę wrażenie, że to jakaś nieduża wieś parę ładnych kilometrów za stolicą.Wieś - w pozytywnym znaczeniu tego słowa. Taka sielska, anielska :) Cisza, spokój, zieleń... i bocianie gniazdo!

Ul. Młocarni w Powsinku:

Między Powsinkiem a Powsinem stoi sporo przydrożnych krzyży, figurek i kapliczek.

Zielono.

Kolegiata św. Anny w Wilanowie

W miejscu obecnego kościoła św. Anny już w XIV wieku istniała drewniana świątynia pod wezwaniem św. Leonarda. W XVI wieku zastąpił ją drewniany kościół w stylu późnego gotyku. Murowany kościół św. Anny został zbudowany dopiero 1772 roku. Ufundował go książę August Czartoryski, ówczesny właściciel Wilanowa. Autorem projektu świątyni był Jan Kotelnicki.

Po śmierci fundatora pieczę nad kościołem objęła Aleksandra z Lubomirskich Potocka, wnuczka księcia Adama Czartoryskiego. W latach 1799-1831 zadbała ona o wyposażenie kościoła. Przedmioty kultu religijnego trafiły tu z kaplicy zamku Książąt Lubomirskich w Wiśniczu. Obraz "Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny" w nastawie ołtarza został namalowany w XVII wieku przez artystę włoskiego.

W latach 1857-1870 kościół został rozbudowany przez Henryka Marconiego na polecenie Aleksandry i Augusta Potockich. 

Dobudowano prezbiterium oraz dwie kaplice, wzniesiono kopułę z transeptem. Tym samym, kościół nabrał cech neorenesansowych. Podczas przebudowy powstały również stacje drogi krzyżowej autorstwa Henryka Marconiego.

W mieszczącej się w kościele kaplicy Potockich znajdują się sarkofagi i epitafia właścicieli dóbr wilanowskich. Pod kaplicą w krypcie są także ich groby.

W trakcie obu wojen światowych kościół został zdewastowany. Podczas Powstania Warszawskiego mieścił się tu obóz dla internowanych przedstawicieli stołecznej inteligencji. Świątynię splądrowano, ale ocalały dwa zabytkowe dzwony z XVIII wieku. Obecnie oba wiszą w Dzwonnicy Trzeciego Tysiąclecia, wybudowanej w 2002 roku. 

W 1998 roku ranga kościoła została podniesiona i w tej chwili jest on Kolegiatą Archidiecezji Warszawskiej.

Wewnątrz znajduje się kość mamuta wykopana podczas zakładania fundamentów pod kościół w 1770 roku. 

Na tyłach kościoła znajduje się replika dzwonu "Głos Wolności" dla Świątyni Opatrzności Bożej.

Maleńki pałacyk w ogromnym parku

Na pograniczu Wilanowa i Ursynowa, za wysokim ogrodzeniem, w otoczeniu wiekowych drzew skrywa się tajemnicze i niedostępne miejsce - Park Natoliński. Nie można tam tak po prostu wejść z ulicy. Na szczęście są organizowane półtoragodzinne, darmowe spacery z przewodnikiem. Naprawdę polecam! 

Park Natoliński zajmuje obszar 120 hektarów. Jan III Sobieski wykorzystywał te tereny jako zwierzyniec. Jego następca August II Mocny założył tu Bażantarnię - hodowlę bażantów i miejsce polowań na nie. W 1733 roku tereny trafiają w posiadanie Czartoryskich. August Czartoryski postanowił założyć tu wiejską rezydencję, w związku z czym zatrudnił wybitnego polskiego architekta Szymona Bogumiła Zuga. W 1780 roku Zug zaprojektował maleńki klasycystyczny pałacyk. W trakcie prac Czartoryski zmarł, ale nad przebudową Bażantarni pieczę przejęła jego córka Izabela z Czartoryskich Lubomirska. Wówczas przystąpiono do malowania wnętrz pałacu. Autorem tych dekoracji był Włoch Vincenzo Brenna.

Pod koniec XVIII wieku ziemie trafiły w ręce Stanisława Kostki Potockiego, zięcia Izabeli Lubomirskiej. Na cześć córki Aleksandra Potockiego i Anny Tyszkiewiczówny, a zarazem wnuczki Stanisława posiadłość nazwano Natolin. W latach 1806-1808 dokonano kolejnej przebudowy pałacyku. Architekt Chrystian Piotr Aigner zbudował wsparty na arkadach taras widokowy na skraju skarpy. Równocześnie powstały budynki stajni i wozowni, oficyna dworska i oranżeria. W latach 1812-1814 powstała gotycko-klasycystyczna Holendernia, a w 1832 roku (wg innych źródeł 1823 r.) domki dozorców. Naprzeciwko Holenderni stanęła neogotycka kapliczka, a przy pałacu - pomnik w formie sarkofagu Nerona, który tajemniczo zniknął po II wojnie światowej.

W 1830 roku w wieku 20 lat zmarła Natalia Sanguszkowa. Aleksander bardzo przeżywał śmierć córki i by uczcić jej pamięć wystawił pomnik z sarkofagiem oraz prowadzący do niego Most Mauretański. Rzeźba przestawiająca Natalię wyszła spod dłuta Ludwika Kauffmanna.

Pseudodorycka świątynia, nawiązująca do świątyni Posejdona w Paestum.

Ruina nawiązująca do akweduktu Klaudiusza przy Via Appia Nuova w Rzymie zbudowana z cegły i granitu. W Polsce znajdują się tylko trzy zabytki tego typu. 

W ostatnich latach życia Aleksander zlecił przeprowadzenie generalnego remontu pałacu i otaczających go budynków. Był to również ostatnie lata świetności posiadłości. Po śmierci Aleksandra Potockiego Natolin zaczął niszczeć. Wiele budynków samoistnie się rozpadło, inne rozebrano. Kolejnym tragicznym momentem w historii Natolina była II wojna światowa. Hitlerowcy zdewastowali nie tylko pałac, ale również wiekowy drzewostan. Pomnik Natalii i rzeźba Junony były wówczas tarczami strzelniczymi.

Od 1945 roku Natolin znalazł się pod kuratelą Muzeum Narodowego w Warszawie i przeszedł gruntowną renowację. Wkrótce został przekształcony w rezydencję rządową. Bywali tu m.in. Bolesław Bierut, Józef Cyrankiewicz i Wojciech Jaruzelski. Ze względu na brak opieki konserwatorskiej pałac ponownie zaczął niszczeć. Całkowicie w ruinę popadły domki dozorców, brama mauretańska z gajówką, ceramiczne balustrady mostu mauretańskiego i oficyny gospodarcze.

Natolin zaczął odzyskiwać dawny blask dopiero w latach 90. ubiegłego wieku. W 1991 roku w posiadłości postanowiono otworzyć filię belgijskiej uczelni College of Europe Brugge. W tym samym roku cały 120-hektarowy park uznano za rezerwat przyrody.

Olbrzymi tulipanowiec to jeden z wielu pomników przyrody na terenie parku.

W 1993 roku władze państwowe powołały Fundację "Centrum Europejskie Natolin", która ma tu swoją siedzibę wraz z Kolegium Europejskim.

Domek dozorcy:

To już co prawda nie teren posiadłości, ale jest tuż za płotem. Przy ul. Nowoursynowej, idąc od bramy Centrum Europejskiego w kierunku północnym zobaczymy ogromny stary dąb. Według tabliczki informacyjnej Mieszko, bo tak ma na imię drzewo, liczy ok. 1000 lat. Jednak najnowsze badania szacują jego wiek na ok. 620 lat. Bez względu na to, wiekowy dąb szypułkowy to piękny świadek historii, pozostałość po Puszczy Mazowieckiej i naprawdę wielki okaz swojego gatunku - ma 26 metrów wysokości, a obwód jego pnia wynosi 840 cm.